Topuk Ağrısının Gizli Nedeni: Aşil Tendiniti ve Haglund Hastalığı
Sabahları yataktan kalkıp yere ilk adımı attığınızda topuğunuzun arkasına bıçak saplanıyor gibi oluyor mu? Ya da en sevdiğiniz ayakkabıyı giydiğinizde topuğunuzun arkası kızarıp su topluyor mu? Toplumda topuk ağrısı denildiğinde akla ilk gelen şey "topuk dikeni" olsa da, özellikle topuğun tam arkasında hissedilen kronik ağrıların altından çok daha farklı iki suçlu çıkabilir: Aşil Tendiniti ve Haglund Hastalığı. Peki bu iki rahatsızlık nedir, birbirleriyle nasıl bir ilişkisi vardır ve ameliyatsız tedavi edilmeleri mümkün müdür? Güncel akademik literatür ışığında inceledik.
Soru: Hocam topuk ağrım var diyen bir hastada iki sorun olabilir dediniz. Aşil tendiniti ve Haglund hastalığı tam olarak nedir?
Bu iki hastalık çoğunlukla el eledir ve birbirini tetikler:
Aşil Tendiniti: Vücudumuzun en büyük ve en güçlü tendonu olan Aşil tendonu, baldır kaslarımızı topuk kemiğimize bağlar. Koşma, zıplama veya yoğun yürüyüş sonrası bu tendonun aşırı zorlanmasıyla içinde küçük yırtıklar ve iltihaplanmalar (inflamasyon) oluşur; buna aşil tendiniti denir.
Haglund Hastalığı (Haglund Deformitesi): Topuk kemiğinin (kalkaneus) tam arkasında, aşil tendonunun yapıştığı yerin hemen üzerinde genetik olarak veya yanlış ayakkabı seçimine bağlı olarak gelişen sivri bir kemik çıkıntısıdır. Bu sert kemik çıkıntısı, yürürken yumuşak olan aşil tendonuna sürekli sürterek onu tahriş eder.
Soru: Bu hastalıklar kimlerde daha sık görülür? Tetikleyici faktörler nelerdir?
Haglund hastalığı ve buna bağlı aşil tendiniti genellikle şu durumlarda tetiklenir:
Sert Arkalıklı Ayakkabılar: Topuk kısmı çok sert olan ayakkabılar (klasik kunduralar veya sert topuklu ayakkabılar) topuk arkasındaki kemiğe sürekli baskı uygular.
Yüksek Ark Yapısı (Pes Cavus): Ayak taban çukurluğu normalden yüksek olan kişilerin topuk kemikleri yürürken geriye doğru daha fazla açılanma yapar, bu da aşil tendonunun kemiğe daha fazla sürtmesine neden olur.
Hatalı Spor Alışkanlıkları: Yeterince ısınmadan aniden ağır koşu veya sıçrama antrenmanlarına başlamak tendona binen yükü dramatik şekilde artırır.
Soru: Belirtileri nelerdir? Topuk dikeninden nasıl ayırt edilir?
En temel fark ağrının konumudur. Topuk dikeninde ağrı topuğun altında ve yere basılan kısmında olurken; Aşil tendiniti ve Haglund hastalığında ağrı, şişlik ve kızarıklık topuğun tam arkasında, ayakkabının arkasının temas ettiği yerdedir. Hastalar özellikle sabahları yataktan kalktıklarında o tendonun ilk gerilmesiyle şiddetli bir ağrı yaşarlar; birkaç adım attıktan sonra tendon ısındıkça ağrı hafifler ancak günün ilerleyen saatlerinde yorulunca tekrar artar.
Soru: Ameliyatsız tedavi yöntemleri nelerdir? Tendon nasıl iyileştirilir?
Akademik literatür, hastaların %85 ila %90'ının cerrahiye gerek kalmadan, doğru bir konservatif (ameliyatsız) tedavi programıyla iyileştiğini göstermektedir.
Ayakkabı Modifikasyonu: İlk adım topuk arkasına baskı yapmayan, arkası açık veya yumuşak destekli ayakkabılara geçmektir. Küçük bir topuk desteği (topuk yükseltici) koymak, aşil tendonunun gerginliğini azaltarak tendonu rahatlatır.
Eksantrik Germe Egzersizleri: Fizik tedavide aşil tendonunu uzatmaya ve güçlendirmeye yönelik özel "eksantrik germe" egzersizleri tedavinin altın standartıdır.
Ortobiyolojik Tedaviler (PRP ve Enjeksiyonlar): Kronikleşmiş, kendi kendine iyileşmeyen tendon hasarlarında tendon çevresine uygulanan PRP (Platelet Rich Plasma - Trombositten Zengin Plazma) enjeksiyonları, o bölgedeki kanlanmayı artırarak doğal iyileşme sürecini hücre düzeyinde tetikler.
Soru: Ne zaman ameliyat düşünülmelidir? Cerrahide ne yapılır?
En az 6 aylık ilaç, egzersiz, ayakkabı değişikliği ve enjeksiyon tedavilerine rağmen hastanın ağrısı geçmiyor ve yürüyüş konforu geri gelmiyorsa cerrahi seçenek masaya yatırılır. Ameliyatta temel amaç mekanik sürtünmeyi ortadan kaldırmaktır. Cerrah, aşil tendonuna baskı yapan o sert Haglund kemik çıkıntısını tıraşlayarak temizler. Eğer tendonun içinde çok fazla hasarlı doku varsa, bu dokular da temizlenir (debridman) ve tendon gerekirse özel kapalı veya açık tekniklerle topuk kemiğine yeniden sağlam bir şekilde dikilir.
📚 Akademik Kaynakça
Chimenti, R. L., Cychosz, C. C., Hall, M. M., & Phisitkul, P. (2017). Current concepts review update: insertional Achilles tendinopathy. Foot & Ankle International, 38(10), 1160-1169.
Haglund, P. (1928). Beitrag zur Klinik der Achillessehne. Zeitschrift für Orthopädische Chirurgie, 49, 49-58. (Hastalığın literatürdeki ilk tanımı).
Jonsson, P., Alfredson, H., Sunding, K., Fahlström, M., & Cook, J. (2008). New regimen for eccentric calf-muscle training in patients with chronic insertional Achilles tendinopathy: results of a pilot study. British Journal of Sports Medicine, 42(9), 746-749.
