Sessiz Tehlike: E-Scooter ve E-Bisikletler Gençlerde Kırıkları 3 Kat Artırıyor

Soru: Son yıllarda e-bisiklet ve e-scooter kullanımı neden bu kadar arttı?

Cevap:
Son yıllarda "mikromobilite" dediğimiz ulaşım türleri—özellikle elektrikli bisikletler (e-bike) ve e-scooter'lar—çok hızlı yaygınlaştı. Bunun temel nedenleri; pratik olmaları, ekonomik olmaları ve çevre dostu bir alternatif sunmalarıdır. Özellikle büyük şehirlerde trafik sorununa çözüm olarak görülüyorlar.

Soru: Bu araçların artışıyla birlikte yaralanmalarda da artış var mı?

Cevap:
Evet, oldukça dikkat çekici bir artış var. American Academy of Orthopaedic Surgeons 2026 kongresinde sunulan bir çalışmaya göre, özellikle çocuk ve ergenlerde e-bisiklet kazaları %300'den fazla artış göstermiştir.

Daha da önemlisi, bu artış sadece sayı olarak değil, yaralanmanın ciddiyeti açısından da belirgin.

Soru: Bu konudaki bilimsel çalışmalar bize ne söylüyor?

Cevap:
Son yıllarda yapılan çalışmalar, e-scooter ve e-bisiklet kullanımının yalnızca arttığını değil, aynı zamanda yaralanma profilini değiştirdiğini ortaya koyuyor.

• Geniş kapsamlı analizlerde, e-scooter kazalarında:
  • Her 4 hastadan 1'inde kırık
  • Vakaların yaklaşık %40'ında üst ekstremite yaralanması
  • %40'tan fazlasında kafa-yüz travması görülüyor
• 2025 yılında yapılan klinik bir çalışmada:
  • Hastaların yaklaşık %30'unun ameliyat gerektirdiği gösterildi
• Büyük veri analizlerinde:
  • E-bisiklet yaralanmaları %293 artmış
  • E-scooter yaralanmaları %88 artmış

Buna ek olarak, yazarı olduğumuz A new etiological cause for anterior cruciate ligament injury: E-Scooter başlıklı çalışmamızda, e-scooter kullanımının yalnızca kırıklarla sınırlı kalmadığını; dizde ciddi bağ yaralanmalarına da yol açabildiğini ortaya koyduk.

Bu çalışmada özellikle dikkat çektiğimiz nokta şu:
👉 E-scooter kazaları sırasında oluşan ani dönme (rotasyon) ve kontrolsüz düşüş mekanizması, ön çapraz bağ (ACL) yaralanması için klasik spor travmalarına benzer bir biyomekanik oluşturabilmektedir.

Yani artık ACL yaralanmalarını sadece spor sahalarında değil, şehir içinde günlük kullanım sırasında da görmeye başladık.

Soru: E-bisiklet ve e-scooter kazaları neden daha ciddi yaralanmalara yol açıyor?

Cevap:
Bunun birkaç temel nedeni var:

• Bu araçlar klasik bisikletlere göre çok daha yüksek hızlara ulaşabiliyor
• Çoğu zaman ehliyet gerekmiyor
• Kullanıcılar, özellikle gençler, yeterli sürüş deneyimine sahip olmayabiliyor
• Trafikte araçlar ve yayalarla aynı alanı paylaşıyorlar

Bu da yüksek enerjili travmalara yol açıyor. Yani basit düşmelerden ziyade, ciddi çarpışmalarla karşılaşıyoruz.

Soru: En sık gördüğünüz ortopedik yaralanmalar nelerdir?

Cevap:
Bu kazalarda en sık gördüğümüz yaralanmalar:

• Kol ve bacak kırıkları
• Eklem içi kırıklar
• Bağ yaralanmaları
• Yumuşak doku hasarları

Çalışmalar, e-bisiklet kazalarında ekstremite yaralanma riskinin 4 kat arttığını gösteriyor. Ayrıca kırık sayısı da klasik bisiklet kazalarına göre daha fazla.

Soru: E-scooter kazaları da benzer mi?

Cevap:
Evet, hatta bazı yönlerden daha riskli olabilir. Çünkü:

• Denge sağlamak daha zor
• Tekerlekler küçük olduğu için yol bozukluklarından daha fazla etkilenir
• Koruyucu ekipman kullanımı oldukça düşüktür

Bu nedenle özellikle:

• El bileği kırıkları
• Dirsek ve omuz yaralanmaları
• Diz travmaları

çok sık karşımıza çıkar.

Soru: E-bisiklet ile klasik bisiklet arasında fark var mı?

Cevap:
Evet, önemli farklar var:

• E-bisiklet kazalarında:
  • Daha fazla kırık
  • Daha fazla ekstremite yaralanması
• Klasik bisiklet kazalarında:
  • Daha fazla kafa travması

Basitçe özetlersek:
👉 Klasik bisiklet → kafa travması
👉 E-bike / e-scooter → kırık ve cerrahi

Soru: Bu yaralanmalar genelde nasıl tedavi ediliyor?

Cevap:
Ne yazık ki önemli bir kısmı basit tedaviyle geçmiyor. Bu hastaların bir bölümü:

• Cerrahi tedavi gerektiriyor
• Hastanede yatış ihtiyacı oluyor
• Uzun süreli fizik tedavi sürecine giriyor

Yani bu kazalar "küçük bir düşme" olarak değerlendirilmemeli.

Soru: Kask kullanımı gerçekten fark yaratıyor mu?

Cevap:
Kesinlikle. Çalışmalar gösteriyor ki:

• Kask kullanmayanlarda kafa travması riski belirgin şekilde artıyor
• Klasik bisiklet kullanıcılarında kask kullanımı daha düşük ve kafa travmaları daha yüksek

Ancak e-scooter ve e-bisiklet kullanıcılarının büyük kısmı hâlâ koruyucu ekipman kullanmıyor.

Soru: Çocuklar ve gençler neden daha risk altında?

Cevap:
Çünkü:

• Hız kontrolü yetersiz
• Refleks ve denge gelişimi tamamlanmamış
• Trafik deneyimi yok
• Koruyucu ekipman kullanımı düşük

Bu nedenle gençlerde daha sık ve daha ciddi yaralanmalar görüyoruz.

Soru: Ailelere ve gençlere ne önerirsiniz?

Cevap:
Bu araçları tamamen yasaklamak gerçekçi değil, ancak güvenli kullanım şart:

• Kask mutlaka kullanılmalı
• Dizlik ve dirseklik tercih edilmeli
• Trafikte araç gibi davranılmalı
• Gece görünürlük artırılmalı
• Yaş sınırları dikkate alınmalı

Soru: Gelecekte bu konuda ne gibi önlemler alınmalı?

Cevap:
Bu artık bireysel değil, toplumsal bir sağlık sorunu haline geldi.

Şu soruların yanıtlanması gerekiyor:

• Yaş sınırı getirilmeli mi?
• Ehliyet zorunlu olmalı mı?
• Hız limitleri düzenlenmeli mi?
• Okullarda eğitim verilmeli mi?

Sonuç

E-bisiklet ve e-scooter kullanımı modern şehir yaşamının vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Ancak bilimsel veriler açıkça gösteriyor ki bu araçlar, özellikle gençlerde yüksek enerjili kırıklar ve cerrahi gerektiren yaralanmaların önemli bir nedeni haline gelmiştir.

Dahası, artık bu yaralanmalar sadece kırıklarla sınırlı değil; ön çapraz bağ gibi ciddi diz yaralanmalarının da yeni bir nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bugün geldiğimiz noktada mikromobilite araçları sadece ulaşım değil, aynı zamanda yeni bir ortopedik travma kaynağıdır.

Doğru kullanım ve basit önlemlerle bu risklerin büyük kısmı önlenebilir.