Omuz Neden Aniden Kilitlenir? Donuk Omuz (Adheziv Kapsülit) Hakkında Her Şey

Günlük hayatımızda saçımızı taramak, arkaya doğru uzanıp bir nesneyi almak ya da kıyafetimizi giymek gibi hareketleri hiç düşünmeden yaparız. Ancak öyle bir hastalık vardır ki, tüm bu basit hareketleri adeta imkansız hale getirir. Tıp dilinde Adheziv Kapsülit olarak bilinen, halk arasında ise "Donmuş Omuz" olarak adlandırılan bu rahatsızlık, omuz ekleminin aniden veya yavaş yavaş kilitlenmesiyle karakterizedir. Peki, durup dururken omuz neden donar? Bu durumdan ameliyatsız kurtulmak mümkün müdür? Güncel akademik literatür ışığında tüm merak edilenleri derledik.

Soru: Donuk omuz tam olarak nedir? Eklem içerisinde neler değişir?

Omuz eklemimiz, vücudumuzun en hareketli ve esnek eklemidir. Bu eklemin çevresini saran, onu koruyan ve bir arada tutan güçlü bir bağ dokusu torbası bulunur; buna eklem kapsülü denir. Normal şartlarda bu kapsül esnektir ve omuz rahatça döner. Ancak donuk omuz hastalığında bu kapsül kalınlaşır, sertleşir ve ciddi şekilde iltihaplanır (inflamasyon). Eklem kapsülü büzüşüp omuz başını sımsıkı sardığında, eklemin hareket alanı daralır ve omuz adeta "kilitlenir".

Soru: Bu hastalık durup dururken neden ortaya çıkar? Risk altındakiler kimlerdir?

Donuk omuzun kesin nedeni her zaman net olmamakla birlikte, bazı tetikleyici faktörler bilimsel olarak kanıtlanmıştır. En büyük risk faktörlerinden biri omuzun uzun süre hareketsiz kalmasıdır. Bir kırık, tendon yırtığı veya geçirilmiş bir cerrahi sonrası omuz askıda uzun süre kalırsa donma riski artar.

Bunun yanı sıra sistemik hastalıklar da süreci doğrudan tetikler:

• Diyabet (Şeker Hastalığı): Literatürde diyabet hastalarının donuk omuza yakalanma riskinin, sağlıklı bireylere göre 5 kat daha fazla olduğu gösterilmektedir.

• Tiroid Hastalıkları: Hipotiroidi veya hipertiroidi gibi hormonal dengesizlikler kapsül yapısını bozabilir.

• Yaş ve Cinsiyet: Genellikle 40 ila 60 yaş arasındaki bireylerde ve kadınlarda daha sık görülür.

Soru: Donuk omuz hastalığının evreleri nelerdir? "Zamanla kendi kendine geçer" inanışı doğru mu?

Evet, bu hastalık tıp dünyasında "kendi kendini sınırlayan" (self-limiting) bir hastalık olarak bilinir, yani teorik olarak 1 ila 3 yıl arasında kendi kendine çözülebilir. Ancak bu süreç hasta için çok ağrılı ve yıpratıcıdır. Hastalık kronik olarak 3 ana evreden geçer:

Evre Süreç Belirtiler
1. Evre: Donma (Ağrılı Dönem) 6 hafta - 9 ay Omuz hareket ettikçe şiddetli ağrılar başlar. Ağrı özellikle geceleri artar ve hastayı uykudan uyandırır. Omuz yavaş yavaş hareket kabiliyetini kaybeder.
2. Evre: Donmuş Dönem 4 ay - 12 ay Ağrı hafiflemeye başlar ancak omuz tamamen sertleşmiştir. Günlük işleri yapmak (arkaya uzanmak, giyinmek) neredeyse imkansızdır.
3. Evre: Çözülme Dönemi 6 ay - 2 yıl Omuz ekleminin hareket açıklığı yavaş yavaş ve kendiliğinden geri gelmeye başlar.

Soru:  Teşhis nasıl konur? Röntgen veya MR çektirmek şart mıdır?

Donuk omuz teşhisi büyük oranda deneyimli bir ortopedi uzmanının yapacağı fiziksel muayene ile konur. Hekim omuzunuzu hem kendinizin oynatmasını ister (aktif hareket) hem de kendisi oynatmaya çalışır (pasif hareket). Donuk omuzda her iki hareket yönü de tamamen kısıtlıdır. Röntgen veya MR (Manyetik Rezonans) gibi görüntüleme yöntemleri genellikle donuk omuzu doğrudan teşhis etmek için değil; omuzdaki kireçlenme, tendon yırtığı veya kalsifik tendinit gibi ağrı yapan diğer gizli nedenleri dışlamak amacıyla istenir.

Soru: Ameliyatsız tedavi yöntemleri nelerdir? Omuz sertliği nasıl aşılır?

Hastaların çok büyük bir kısmı cerrahiye gerek kalmadan, doğru bir tedavi planlamasıyla sağlığına kavuşur. Tedavinin ilk amacı ağrıyı kesmek, ikincisi ise hareketi geri kazandırmaktır.

• İlaç ve Enjeksiyon Tedavileri: Erken evredeki şiddetli iltihabı ve gece ağrılarını baskılamak için eklem içerisine yapılan kortizon enjeksiyonları veya hidrodilatasyon (eklem içine sıvı verilerek kapsülün genişletilmesi) yöntemi oldukça etkilidir.

• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Ağrı kontrol altına alındıktan sonra omuz kapsülünü germeye yönelik özel fizik tedavi programları uygulanır. Bu süreçte sabırlı olmak ve egzersizleri hekimin önerdiği şekilde aksatmadan yapmak kritik önem taşır.

Soru:  Ne zaman ameliyat gerekir? Cerrahide ne yapılıyor?

Eğer en az 6 aylık yoğun fizik tedaviye, enjeksiyonlara ve ilaç tedavisine rağmen hastanın ağrısında hiçbir azalma olmamışsa ve hareket kısıtlılığı yaşam kalitesini felç etmeye devam ediyorsa cerrahi seçenek düşünülür. Günümüzde bu ameliyatlar Artroskopi (Kapalı Ameliyat) yöntemiyle, yani omuza açılan birkaç küçük delikten kameralarla girilerek yapılır. Ameliyatta sertleşmiş ve büzüşmüş olan eklem kapsülü gevşetilir (kapsüler gevşetme). Ameliyatın hemen ertesi günü omuzun tekrar donmasını engellemek için agresif bir fizik tedavi programına başlanır.

📚 Kaynakça

1. Zuckerman, J. D., & Rokito, A. (2011). Frozen shoulder: a consensus definition. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 20(2), 322-325.

2. Kingston, K., Curry, E. J., Galvin, J. W., & Li, X. (2018). Shoulder adhesive capsulitis: epidemiology and predictable risk factors. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 27(3), 543-550.

3. Eljabu, W., Khemka, R., & Srinivasan, H. (2016). The managing of frozen shoulder: a systematic review of the literature. Journal of Orthopaedics, 13(4), 251-257.