Gece Artan El Uyuşması Ne Anlama Geliyor?
Soru: Ellerim geceleri uyuşuyor ve yanıyor, bu karpal tünel sendromu mu?
Cevap: Gece uyuşması ve yanma hissi, karpal tünel sendromunun (KTS) en karakteristik belirtileridir. Karpal tünel, bileğin ön yüzünde sekiz küçük el bileği kemiği (karpal kemikler) ile transvers karpal ligaman arasında oluşan dar bir kanaldır. Bu kanaldan geçen median sinir sıkıştığında parmak uçlarında, özellikle baş parmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının yarısında uyuşma, karıncalanma ve yanma meydana gelir. Uyku sırasında bilek fleksiyona (öne kıvrıma) geldiğinde kanal içi basınç artar, bu nedenle şikayetler geceleri belirginleşir. Kesin tanı için sinir iletim hızı (elektromiyografi/EMG) testi gereklidir.
Soru: Karpal tünel sendromunun nedeni nedir, bilgisayar kullanmak mı yol açıyor?
Cevap: Karpal tünel sendromu tek bir nedene bağlı değildir; birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle gelişir. Uzun süreli bilgisayar kullanımı ve tekrarlayan el-bilek hareketleri risk faktörleri arasında sayılmakla birlikte, tek başına yeterli neden değildir. En sık eşlik eden durumlar şunlardır: gebelik (ödem nedeniyle kanal içi basıncın artması), hipotiroidizm, romatoid artrit, diyabet, obezite ve bilek kırığı sonrası gelişen anatomik değişiklikler. Kadınlarda erkeklere kıyasla üç kat daha sık görülmesi, hormonal faktörlerin de rol oynadığına işaret etmektedir. Herhangi bir altta yatan hastalığın tedavisi, KTS şikayetlerini önemli ölçüde azaltabilir.
Soru: Ameliyat olmadan iyileşir mi, atel takmak yeterli olur mu?
Cevap: Hastalığın şiddetine göre tedavi seçeneği değişir. Hafif ve orta şiddetteki vakalarda konservatif tedavi oldukça etkilidir. Bileği nötral pozisyonda tutan gece ateli (splint) kullanımı, kanal içi basıncı düşürerek sinir üzerindeki baskıyı azaltır ve belirtileri birkaç haftada belirgin biçimde hafifletebilir. Buna ek olarak kortikosteroid enjeksiyonu (karpal tünel içine yapılan kortizon iğnesi) geçici ama etkili bir rahatlama sağlar. Öte yandan EMG'de ileri düzey sinir hasarı saptanan, tenar kas grubunda (baş parmak dibindeki kas grubu) güç kaybı ve erime (atrofi) görülen hastalarda cerrahi tedavi — endoskopik veya açık karpal tünel gevşetme ameliyatı — gecikmeden planlanmalıdır. Erken müdahale kalıcı sinir hasarını önler.
Soru: Karpal tünel ameliyatı ne kadar sürer, sonrasında elimi kullanamaz mıyım?
Cevap: Karpal tünel gevşetme ameliyatı, ortopedi pratiğinin en kısa ve güvenilir girişimlerinden biridir. Lokal anestezi altında yaklaşık 15–20 dakikada tamamlanır; hastanede yatış gerekmez. 3-4 cm'lik küçük bir kesi yapılarak transvers karpal ligaman kesilir. İyileşme süreci oldukça hızlıdır: ameliyattan 1–2 gün sonra hafif el kullanımına başlanabilir, 2–4 hafta içinde günlük yaşam aktivitelerine dönülür, ağır iş ve spor için ise genellikle 4–6 hafta yeterlidir. Uyuşma ve yanma hissi ameliyattan sonraki ilk günlerde düzelmeye başlar; güç kaybı varsa toparlanma birkaç ay sürebilir.
Soru: İki elimde birden var, hangi tarafı önce ameliyat ettirmeliyim?
Cevap: Bilateral (iki taraflı) karpal tünel sendromu vakaların yaklaşık %50–60'ında görülmektedir. Öncelik sırası belirlenirken şu kriterler göz önünde bulundurulur: EMG bulgularında daha ağır sinir hasarı olan taraf, dominant el (yazma, kavrama gibi günlük işlerde daha çok kullandığınız el) olup olmadığı ve şikayetlerin hangi tarafta daha şiddetli seyrettiği. Genel uygulamada önce dominant el veya daha ağır tutulan taraf ameliyat edilir; diğer el 4–6 hafta sonraya planlanır. Böylece iyileşme sürecinde hastanın en az kısıtlamayla günlük yaşamını sürdürmesi sağlanır. Her iki elin aynı seansta ameliyat edilmesi teknik olarak mümkün olmakla birlikte, postoperatif bakımda ciddi güçlük yarattığından nadiren tercih edilir.
Kaynaklar
- Padua L et al. Carpal tunnel syndrome: clinical features, diagnosis, and management. Lancet Neurology, 2016;15(12):1273–1284.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Clinical Practice Guideline: Management of Carpal Tunnel Syndrome. 2016. orthoinfo.aaos.org
- Aroori S, Spence RA. Carpal tunnel syndrome. Ulster Medical Journal, 2008;77(1):6–17.
- Bland JD. Carpal tunnel syndrome. BMJ, 2007;335(7615):343–346.
- TOTBİD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği). El ve Bilek Hastalıkları Yönergeleri. totbid.org.tr
