Ayakkabılarınızın İç Tarafı Aşınıyorsa Sebebi Bu Olabilir

Soru: Ayağımın içi yere değiyor, bu düz taban mı? Nasıl anlarım?

Cevap: Ayağın iç kenarında normalde yerden hafifçe yükselen bir kemik kemer (medial longitudinal ark) bulunur. Düz tabanda (pes planus) bu ark kısmen ya da tamamen çökmüştür; ayak yere basarken iç yüzey zemine temas eder. Basit bir ev testi için ıslak ayağınızla düz bir yüzeye basıp ayak izine bakabilirsiniz: sağlıklı bir ayakta iç kenarda belirgin bir boşluk görülürken, düz tabanda ayak izi neredeyse tam bir dikdörtgen görünümündedir. Ancak kesin değerlendirme için klinik muayene ve yük altında çekilen ayak grafisi (weight-bearing X-ray) gereklidir. Muayenede "too many toes sign" — arkadan bakıldığında normalden fazla parmak görünümü — ve topuğun dışa devrilmesi (valgus) önemli bulgulardır.

Soru: Çocuğumun düz tabanı var, büyüyünce geçer mi?

Cevap: Çocuklarda düz taban çoğunlukla fizyolojiktir ve büyüme sürecinde kendiliğinden düzelir. Doğumda tüm bebeklerin ayağı düzdür; medial longitudinal ark genellikle 6–8 yaş civarında belirginleşir. Bu nedenle 6 yaşın altındaki çocuklarda düz tabanı patolojik kabul etmek doğru değildir. Ancak çocuk ağrı, yorgunluk ya da yürüme güçlüğü yaşıyorsa, ark hiç gelişmiyorsa ya da esnek olmayan (rijit) bir düz taban söz konusuysa mutlaka ortopedik değerlendirme gerekir. Esnek düz tabanda (en sık görülen tip) ayak parmak ucunda dururken ark belirginleşir — bu iyi bir işarettir. Rijit düz tabanda ise ark parmak ucunda da oluşmaz ve altta yatan kemik anomalisi (tarsal koalisyon gibi) akla gelmelidir.

Soru: Düz taban ağrıya neden olur mu, uzun süre yürüyünce neden yoruluyorum?

Cevap: Düz taban her zaman ağrıya yol açmaz; pek çok kişi tüm yaşamı boyunca herhangi bir şikayet yaşamadan düz tabanla yaşar. Ancak ark çöküşü ilerledikçe veya vücut ağırlığı arttıkça iç ayak bileği çevresinde, topukta ve plantar fasyada (ayak tabanı bağ dokusu) ağrı ve yorgunluk belirginleşebilir. Bunun anatomik nedeni şudur: ark çöktüğünde tibialis posterior tendonu aşırı gerilir; bu tendon topuk kemiğini (kalkaneus) stabilize eden ve arkı destekleyen ana yapıdır. Zamanla tibialis posterior tendon disfonksiyonu (TPTD) gelişerek ağrı ve şişlik ortaya çıkar. Uzun yürüyüş ya da sert zeminde uzun süre ayakta kalmak bu yükü artırarak yorgunluğu ve ağrıyı tetikler.

Soru: Ortopedik tabanlık gerçekten işe yarıyor mu, ömür boyu kullanmak zorunda mıyım?

Cevap: Semptomatik düz tabanda (ağrı, yorgunluk yaratan) ortopedik tabanlık birinci basamak tedavinin temelini oluşturur ve etkinliği klinik çalışmalarla desteklenmiştir. Tabanlık, medial arkı destekleyerek topuğun valgus pozisyonunu düzeltir, tibialis posterior tendonu üzerindeki yükü azaltır ve plantar basıncı yeniden dağıtır. Öte yandan tabanlık "düz tabanı iyileştirmez"; yalnızca yük altında biyomekaniği düzenler ve semptomları kontrol altında tutar. Bu nedenle ağır fiziksel aktivitelerde veya uzun yürüyüşlerde kullanım gerekebilir. Tabanlıkla birlikte tibialis posterior kası güçlendirme egzersizleri ve gastroknemius-soleus germe hareketleri uygulandığında uzun vadeli sonuçlar belirgin biçimde iyileşir. Cerrahi tedavi ise konservatif yöntemlerin 6–12 ay içinde yetersiz kaldığı, ilerleyici deformite ve ağrının sürdüğü vakalara ayrılır.

Soru: Düz taban için ameliyat ne zaman gerekir, nasıl bir işlemdir?

Cevap: Cerrahi endikasyon, uzun süreli (en az 6–12 ay) konservatif tedaviye yanıtsızlık, ilerleyici deformite, tibialis posterior tendon yırtığı veya ciddi fonksiyon kaybı varlığında gündeme gelir. Düz taban cerrahisi tek bir standart ameliyattan ibaret değildir; hastanın yaşına, deformitenin esnekliğine ve şiddetine göre birden fazla prosedür bir arada uygulanabilir. Sık kullanılan yöntemler şunlardır: medialleştirici kalkaneus osteotomisi (topuk kemiğinin iç tarafa kaydırılması), medial kolon füzyonu (iç ayak kemiklerinin sabitlenmesi), tibialis posterior tendon rekonstrüksiyonu ve gerektiğinde subtalar eklem artrodezi. Esnek düz tabanda kemik yapıyı koruyarak düzelten girişimler (osteotomi + tendon dengesi) tercih edilirken, rijit ve artritik düz tabanda eklem füzyonu (artrodez) daha kalıcı sonuç verir. İyileşme süreci 3–6 ay olup fizik tedavi rehabilitasyonu sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.

Kaynaklar

1. Myerson MS. Adult acquired flatfoot deformity. Journal of Bone and Joint Surgery (JBJS), 1996;78(5):780–792.
2. Durrant B, Chockalingam N, Hashmi F. Posterior tibial tendon dysfunction: a review. Journal of the American Podiatric Medical Association, 2011;101(3):176–186.
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Flatfoot (Pes Planus). orthoinfo.aaos.org
4. Geideman WM, Johnson JE. Posterior tibial tendon dysfunction. Journal of Orthopedic and Sports Physical Therapy, 2000;30(2):68–77.
5. TOTBİD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği). Ayak ve Ayak Bileği Hastalıkları Yönergeleri. totbid.org.tr